گاهنامه توانمند - سال پنجم، شماره چهارم، اسفند 83
جهت مشاهده يکی از موضوعات زير روی آن کليک بفرماييد
کودکان و صلح
اين ماه در انجمن چه گذشت
بوی گل نرگس؟
ـ نـــــــه!
كه بوي خوش عيد است .
شو پنجره بگشا،
كه نسيم است و نويد است.
رو خار غم از دل بكن، اي دوست، كه نوروز
هنگام درخشيدن گلهاي اميد است.
گلهاي اميدتان سبز، دلتان شاد، نوروزتان پيروز،
عيدتان مبارك
دوران كودكي و نوجواني، بهترين و پربارترين دوران رشد و پرورش استعدادهاي انسان در طول زندگي است. از همين رو نهادها و سازمانهاي فرهنگي و اجتماعي اعم از داخلي و يا بينالمللي ميتوانند با فراهم آوردن امكانات و فرصتهاي مناسب براي كودكان و نوجوانان، زمينه رشد بهتر آنان را فراهم نمايند. از همين رو در منشورها و مصوبههاي سازمانهاي بينالمللي به نكات مهمي در مورد رشد و پرورش كودكان اشاره شده است. از جمله:
منشور سازمان ملل متحد كشورها را ملزم به رعايت آزادي، عدالت، صلح جهاني و به رسميت شناختن منزلت ذاتي و حقوقي مساوي و غيرقابل انكار همه اعضاي خانواده بشري نموده است. پيماننامه حقوق كودك (مصوب 1989) اعلام كرده است كه دوران كودكي مستلزم مراقبت و مساعدت ويژه ميباشد و چهار اصل حق بقاء، رشد، حمايت و مشاركت را براي كودكان بهرسميت شناخته و كشورها را با ايجاد زيرساختهاي لازم، ملزم به اجراي آن نموده است. بنابراين تأكيد بر مراقبت ويژه از كودكان نشاندهنده اهميت اين گروه اجتماهي بر آينده كشورها است. خانواده به عنوان گروه بنيادين رشد و پرورش كودك و جامعه به عنوان محيط ثانويهاي كه زمينه بروز استعدادها و شايستگيهاي پرورش يافته در خانواده را براي كودكان مهيا مينمايد هر دو محيط، نشان از اهميت ويژهاي در فرايند رشد كودكان داشته و مسئوليت خطيري را در ايجاد جامعهاي مبتني بر صلح پايدار بر دوش ميكشند.
طبق تعريف كميته دفاع از حقوق كودك "در شيوه سنتي، كودك به عنوان يك عضو وابسته، نامرئي و منفعل خانواده در نظر گرفته ميشد. اما در اين اواخر او به عنوان يك عضو ديده شده است و به او فرصت داده شده تا صدايش شنيده شود و مورد احترام قرار گيرد".
اين موضوع زمينه احترام خانواده را براي تمام اعضاي خود از جمله كودكان فراهم نموده است. به همين دليل كودكان به عنوان يك گروه اجتماعي به تدريج، به صورت اشخاصي داراي حقوق و نقشآفرينان عرصه اجتماعي پا به ميدان ميگذارند. شايد بتوان اين چارچوب مطلوب را مرحله آغازين تجربه دموكراسي تلقي نمود.
در اهداف توسعه هزاره سوم (MDG) ميخوانيم كه 189 كشور عضو، خود را متعهد به اجراي مواردي ميدانند، تا سال 2015 جهاني شايسته كودكان ايجاد نمايند. اين جهان متعهد به مراقبت ويژه، احترام و شايسته كودكان و بالاخره جهان عاري از جنگ، چگونه به وجود خواهد آمد؟
نكته قابل ذكر ديگر اين است كه جهاني شدن و وابستگي متقابل اعضاي بشر به يكديگر در عين به وجود آوردن فرصتهاي نوين، سبب چالشهاي جديدي در درون و بين جوامع ميگردد. بنابراين اعضاي اين جوامع اعم از توسعه يافته و يا در حال توسعه نيز با فرصتها و تهديدهاي نويني، متفاوت با گذشته مواجه خواهند شد. حال با توجه به فرايند فوقالذكر و نگرانيهاي بشر ازجنگ كه همواره در طول دوران زندگي دغدغهي اصلي او بوده و خواهد بود چه بايد كرد؟
همانگونه كه ميدانيد طرفداران صلح در ژانويه 2005 روزهاي 19 و 20 مارس (29 و 30 اسفند) را به بهانه سالروز حمله آمريكا به عراق روزهاي جهاني مقابله با جنگ و دفاع از صلح اعلام كردند. زيرا جنگ نهتنها كودكان بلكه تمامي كره زمين را در خطر انهدام و نابودي قرار خواهد داد. بنابراين اقدام بر عليه جنگ و پايداري در دفاع از صلح را همه افراد بشر بايد در دستور كار خود قرار دهند.
جنگ عاملي است كه تمام مناسبات را خدشهدار كرده و خود به عنوان مانعي بزرگ در برابر رشد و سلامت فرد، جامعه و توسعه قد علم ميكند. خانوادهاي كه در فضاي جنگ زيست مينمايد قادر به ارائه الگوهاي صحيح تربيتي واحترام به كودكان خود نخواهد بود. زيرا اضطراب ناشي از كمبودها، مرگ، جداييها، محروميتها و ... كه جنگ بر خانواده تحميل مينمايد، بستري است براي تربيت كودكان جنگ طلب، پرخاشگر، بدون اعتماد به نفس و مدارا در برابر ديگران.
كودك از كنشهاي ديگران اعم از بزرگترها، گروه همسالان و ديگراني كه در اطراف او حضور دارند الگوبرداري ميكند و اين الگوبرداري مهارتهاي ارتباطي او را شكل ميدهد. چرخه جنگ با اثر تخريبي خود عواقب غير قابل جبراني بر هنجارهاي خانوادگي و اجتماعي ميگذارد. بررسيها نشان داده است كه خانواده و عوامل اجتماعي در نوع واكنش كودك به شبيهسازيهاي خشونتآميز بسيار تأثير ميگذارند و نكته مهمتر اينكه تأثير جنگ و خشونت در محيط اجتماعي بر روي كودكاني كه خانوادههايشان رفتارهاي خشن دارند مؤثرتر بوده است. صلح به معناي همزيستي مسالمتآميز، تحمل و احترام به همه تفاوتها و تكثرها است. بنابراين اگر كودكان به گونهاي زيست نمايند كه عشق ورزيدن بدون قيد و شرط را تجربه نمايند، ياد خواهند گرفت كه عشق بورزند و اگر با احساس امنيت زندگي كنند، ميآموزند كه به ديگران اعتماد كنند.
بنابراين ترويج صلح صرفا به بيان محدود نميشود بلكه مستلزم فرايند عميقتري براي تثبيت فرهنگ و ارزشهاي مبتني بر صلح در تمامي بخشهاي جامعه است. اين فرايند از زمان كودكي آغاز ميگردد و با افزايش امكاناتي چون، آموزش، قادرسازي مردم در ايفاي نقشهاي مؤثر در حيطههاي گوناگون و تشويق به رشد گروههاي جامعه مدني و ساير نهادهاي غيررسمي ادامه مييابد. بدينترتيب بناي صلح را بايد از كودكان آغاز كرد، از آنچه آنها در فرايند رشد ميآموزند و اين مهم امكانپذير نخواهد بود مگر با عزم راسخ كليه بازيگران و دستاندركاران جهاني و ملي.
به اميد روزي كه صلح يك اراده همگاني شود وهمه آن را يك مسئوليت مشترك بدانيم تا كودكان جهان بتوانند در آن با آسودگي زيست نمايند.
فاطمه فرهنگخواه ، اسفند 83
دومين جلسه گردهمايي والدين كودكان توانياب با حضور مديران انجمن در 19 اسفند 83 ساعت 14 الي 16 برگزار گرديد.
پنج محور در اين جلسه همدلانه مورد بحث و بررسي قرار گرفت.
1. تأسيس كلينيك توانبخشي بهتن: در ابتدا توضيح داده شد هدف از تأسيس اين كلينيك علاوه بر امكان استفاده عموم، كودكان تحت پوشش انجمن توانياب نيز از خدمات اين مركز ميتوانند بهرهمند شوند. با سهمپذيري انجمن توانياب در پرداخت هزينه توانبخشي كودكاني كه خانوادههاي آنان از نظر مالي قادر به پرداخت هزينه نميباشند، امكان توانبخشي مجدد اين كودكان از نيمه اسفند ماه فراهم گرديد.
2. آشنايي والدين با وظايف و خدمات سازمان آموزش و پرورش استثنايي كشور: با تأكيد بر اهميت آموزش براي كودكان داراي معلوليت، از والدين درخواست شد كه طبق آخرين تصويب سازمان نامبرده براي ثبت نام كودكان خود در مدارس عادي اقدام نمايند (با تشكر از سازمان استثنايي كشور براي اين اقدام انساني). همچنين از والدين تقاضا شد تلاش نمايند با وظايف و خدمات سازمانهايي نظير بهزيستي، سازمان آموزش و پرورش استثنايي و ... كه به گونهاي در ارتباط با كودكان آنان قرار ميگيرند آشنا شده و نسبت به احقاق حقوق كودكان خود به عنوان يك شهروند اقدامات لازم را معمول دارند.
3. آشنايي با قانون جامع معلولين: مديران انجمن تصويب و اجرايي شدن قانون جامع معلولين (با تلاش سازمان بهزيستي) را به اطلاع والدين كودكان توانياب رساندند. اين قانون در كليه موارد و براي تمام افراد داراي معلوليت اقدامات مناسبي را پيشبيني نموده است. با خواندن بخشي از اين قانون براي والدين آنان را به مطالعه و پيگيري تشويق نمودند.
4. پيگيري ثبت نام كودكان توانياب به مراكز سازمان بهزيستي به منظور استفاده از خدمات توانبخشي آن مراكز.
5. علائم و نشانههاي افسردگي در كودكان: اين بحث گروهي بين مديران انجمن و والدين كودكان توانياب انجام گرفت و ضمن برشمردن نشانهها و علائم براي والدين از آنان خواسته شد تا با دقت بيشتر بر رفتارهاي فرزندان خود، به تربيت كودكان سالمتر همت گمارند.
يكي از بزرگترين چالشهاي روياروي بشر در قرن جديد مبارزه براي جهاني كردن راستين تجربه دموكراسي است.
كوفي عنان
كودك شما استثنايي است. او نيز مانند همه كودكان ديگر با مجموعهاي بسيار منحصر به فرد از نقاط قوت و ضعف شخصيتي كاملا مخصوص به خود به دنيا آمدهاست.
فلج مغزي يك اصطلاح عام است كه براي ناميدن مجموعهاي از ناهنجاريهاي گوناگون كه بر توانايي حركت و حفظ وضعيت و تعادل كودك تاثير ميگذارد، به كار ميرود.
اين ناهنجاريها در اثر يك ضرب مغزي كه پيش از تولد، در خلال زايمان و يا در نخستين سالهاي زندگي كودك حادث ميشود،پديد ميآيند. ضربه مغزي به عضلات يا اعصابي كه آنها را به طناب نخاع مربوط ميسازند آسيبي نميرساند بلكه فقط توانايي مغز را براي كنترل عضلات، تحت تاثير قرار ميدهد.
ضربه مغزي كه ناهنجاريهاي حركتي را باعث ميشود، بر اساس محل و شدت خود ميتوانند آسيبهاي ديگري را نيز در كودك پديد آورند.
اين آسيبها، عقبماندگي ذهني ، حمله، اختلال تكلم، اختلالات يادگيري و كمبود شنيداري و ديداري را شامل ميشوند.
از آنجا كه فلج مغزي بر رشد كودك تاثير مي گذارد آن را معلوليت رشدي نيز ميگويند.
امروزه ، در ايالات متحده ، معلولين بيشتر به فلج مغزي مبتلا هستند تا معلوليتهاي حركتي ديگري از قبيل سندرم داون، صرع و توهم زدگي و ...
تقريبا دو نفر از يك هزار كودكي كه در اين كشور متولد ميشوند به نوعي فلج مغزي مبتلا هستند.
علت فلج مغزي چيست؟
سادهترين پاسخ اين سئوال به طور طبيعي به سوال ديگري منتهي ميشود:
چرا كودك شما صدمه مغزي ديدهاست؟
پرسش دوم پاسخهاي زيادي ميتواند داشتهباشد، زيرا صدمه مغزي كودكان علتهاي بيشماري دارد. با اين وجود فلج مغزي به طور كلي دو علت دارد:
-
مغز كودك به طور كامل رشد نكرده است.
-
صدمه عصبي به مغز در حال رشد كودك وارد شدهاست.
در فهرست زير فاكتورهاي خطر شايع يا عوارض ديگري كه احتمال بروز مشكلات عصبي در كودكان را افزايش ميدهند. درج گرديدهاست.
1. فاكتورهاي خطر بار داري:
-
ابتلاي مادر به ديابت يا هيپر هيدروئيسم.
-
فشار خون بالا
-
تغذيه نامناسب مادر
-
ابتلا مادر به حمله يا عقب ماندگي ذهني
-
ناكام بودن لگن مادر
-
خون ريزي مادر در اثر جدايي پيش از موعد جفت از ديواره رحم
2. فاكتورهاي ريسك وضع حمل:
-
زايمان پيش از موعود
-
پارگي طولاني ممبرانهاي آمينيون دار به مدت بيش از 24 ساعت كه باعث عفونت جنين ميگردد.
-
كاهش شديد ضربان قلب جنين در خلال زايمان كه علامت فشار روي جنين است.
-
زايمان غير طبيعي از قبيل خارج شدن نوزاد با سر، صورت يا به صورت بر عكس خوابيده كه زايمان را دشوار ميسازد. كودكان با فلج مغزي،
ترجمه دكتر محمد تقي جغتايي ـ حسن گل محمدي
خردمندي سن و سال نميشناسد
يك ضرب المثل يوروبايي
به كودكان و نوجوانان گوش فرا دهيد و مشاركت آنها را تضمين كنيد:
كودكان و نوجوانان شهروندان پرمايهاي هستند كه ميتوانند در ساختن آيندهاي بهتر براي همه، يار و ياور ما باشند. ما بايد حق آنان را به ابراز وجود و مشاركت در همه امور موثر در زندگي آنها، بر حسب سن و ميزان بلوغ شان محترم شماريم.
غذاها از مواد مختلفي تشكيل شدهاند كه وجود هر يك ازآنها براي سلامت انسان لازم است. تغذيه درست يعني خوردن و به دست آوردن مقدار لازم و كافي از هر يك از اين مواد. مقدار مناسب از اين مواد كه براي حفظ سلامت لازم هستنند، نيازهاي غذايي ناميده ميشوند.
عادتهاي غذايي:
عادتهاي غذايي يعني آداب، رسوم و عقيدههايي كه بر روش تهيه پخت، نگهداري و مصرف غذا اثر دارد. همچنين بر تقسيم غذا بين افراد خانواده نيز موثر است. مردم بايد به عادتهاي غذايي درست تشويق شوند و عادتهاي غذاي نادرست هم بايد اصلاح شود. برخي از اين عادتهاي درست عبارتند از :
دادن آغوز به نوزادان بلافاصله بعد از تولد، دادن غذا به فرزندان دختر و پسر به يك اندازه، دادن غذاهاي مقوي به زنان باردار و شيرده، مصرف مركباتي مثل ليمو شيرين و نارنج و يا گوجه فرنگي همراه غذاهاي گوشتي، مصرف حبوبات همراه با گروه نان و غلات مثل عدس پلو و و لوبياپلو كه مخلوط آنها غذاي كاملتري ميشود، تغذيه با شير مادر تا پايان دو سالگي، قطع كردن تدريجي شير مادر، زياد كردن تعداد دفعات تغذيه با شير مادر هنگام اسهال كودكان، استفاده از مخلوط مواد غذايي و خوردن غذاهاي مختلف، مصرف چاي يك ساعت بعد از غذا، اهميت دادن به صبحانه به عنوان يك وعده اصلي غذاي روزانه، استفاده از آرد سبوسدار براي تهيه نان، ننوشيدن آب زياد همراه غذا، مصرف نكردن بيش از حد شيريني، شكلات، نوشابه، پفك و خوراكيهايي كه ارزش غذايي ندارد، نداشتن پرهيزهاي طولاني در بيماري، سرخ نكردن مواد غذايي، عدم استفاده از روغن مايع در حرارت بالا.
گروههاي غذايي:يكي از بهترين راهها براي اين است، كه مطمئن شويم، نيازهاي غذايي بدن فراهم شدهاست، استفاده از چهار گروه اصلي غذايي عبارتند از :
1ـ گروه شير و فرآوردههاي آن:
اين
گروه شامل شير، ماست، پنير، كشك، بستني و... ميباشد. نقشي كه اين گروه از مواد
غذايي در بدن دارد، عبارت است از محكم شدن استخوانها، دندانها، رشد بدن و سلامت
پوست ( فرد بالغ روزانه به حداقل دو تا سه ليوان شير يا ماست نياز دارد).
2ـ گروه گوشت و حبوبات:
اين گروه شامل گوشتهاي قرمز و سفيد، دل و جگر، زبان، مغز، تخم مرغ و انواع حبوبات مثل لوبيا، نخود و... ميباشد. نقشي كه اين گروه از مواد غذايي در بدن دارند عبارت است از رشد، خون سازي و سلامت سيستم عصبي (هر 60 گرم گوشت معادل يك عدد تخم مرغ و معال نصف ليوان حبوبات است كه يك فرد بالغ به حداقل دو واحد از اين مواد نيازمند است).
3ـ گروه نان و غلات:
اين گروه شامل انواع نان، برنج، ماكاروني، سيب زميني و ... ميباشد. نقشي كه اين گروه از مواد غذايي در بدن دارند عبارت است از فراهم كردن انرژي، رشد و سلامت اعصاب (هر جهار قاشق غذاخوري برنج يا ماكاروني معادل يك كف دست نان و معادل يك عدد سيب زميني ميباشد).
4ـ گروه ميوه و سبزيها:
اين گروه شامل سبزيهاي برگي، هويج، گوجه فرنگي، كدو، سيب، گلابي، طالبي، زردآلو، مركبات، توت و .... ميباشد و نقش آنها در بدن عبارت است از مقاوم كردن بدن در برابر عفونت، درمان زخمها ، سلامت چشم و بينايي، سلامت پوست و كمك به سوخت وساز بدن. ( يك فرد بالغ به حداقل سه تا چهار عدد ميوه در روز نيازمند است) .
بهترين برنامه غذايي برنامهاي است كه در آن از چهار گروه اصلي غذايي يعني گروه شير و فرآوردههاي آن، گروه نان و غلات، گروه گوشت و حبوبات و ميوه و سبزيجات استفاده شده باشد.
امروزه بيشتر درآمد هر خانواده براي فراهم كردن غذا، هزينه ميشود. بنابراين، تنظيم برنامه غذايي يكي از مهمترين مسائل براي خانوادهها است. در اين رابطه به نكات زير ميتوان اشاره كرد:
ـ برخي از مواد غذايي در بعضي از فصلهاي سال فراوانتر و ارزانتر و در فصلهاي ديگر كمياب و گران هستند. بنابراين بهتر است، غذاهاي يك فصل از سال را كه ميتوان در فصلهاي ديگر از آنها استفاده كرد، نگهداري كنيد.
ـ خريد از تعاونيها با صرفهتر و ارزانتر است.
ـ توجه كنيد كه مواد غذايي گران، به معني غذاهاي بهتر نيستند. به عنوان مثال، قسمتهاي مختلف يك لاشه گاو، اگر چه از نظر قيمت فرق دارد ولي از نظر ارزش غذايي يكسان است. همچنين ميوههاي درشت و يا كوچك از نظر ميزان مواد مغذي تفاوت چنداني ندارد ولي اختلاف قيمت چشمگيري دارد.
ـ اصراف در تهيه غذا و نگهداري طولاني مدت مواد غذايي پخته باعث از بين رفتن مقدار زيادي از مواد غذايي ميشود.
ـ تنقلات غيرمجاز و يا استفاده از غذاهاي آماده در بيرون منزل، سهم زيادي از سبد هزينه خانواده را در بر ميگيرد كه علاوه بر اتلاف بودجه خانواده، باعث ابتلاء افراد خانواده به بيماريهاي مختلف ميشود.
آرزو چراغي -كارشناس تغذيه
